นางปลามุง (นิทานของชาวไทใหญ่)

มีชาย ๓ คน มีคนหนึ่งเป็นหน่ออะลอง (ผู้วิเศษ) อยู่ต่อมาได้ปรึกษากันว่าจะไปหาปลากัน ดังนั้น จึงพากันไปตัดไม้มาทำไซดักปลากันคนละใบ พอจะออกเดินทางไปจับปลา ชาย ๒ คนก็ไม่ให้ชายผู้ซึ่งเป็น หน่ออะลองไปด้วย หน่ออะลองบอกว่าตนไม่รู้จะไปดักปลาที่ไหน ชาย ๒ คนก็บอกว่าให้ไปดักจับปลาบน ยอดไม้บนต้นไม้ หน่ออะลองเลยเอาไซขึ้นไปดักจับปลาอยู่บนต้นไม้จนนานได้ถึง ๗ วันก็มาดู ก็ได้ปลามุง ตัวหนึ่งติดอยู่ในไซ ก็ดีใจเอามาใส่ขังไว้ในหม้อที่บ้านแล้วจึงเรียกแม่ซึ่งเป็นคนตาบอดมาดู แม่ก็ไม่เชื่อก็ จับแขนแม่ให้คลำปลาดู แม่จึงเชื่อและบอกว่าปลาสวยดีแต่ขออย่าเพิ่งรีบฆ่าให้เอาไว้ดูในวันหน้า

ต่อมาหน่อละลองก็ไปหาฟืนมาขายทุกวันในป่า อยู่มาวันหนึ่งปลานั้นก็กลายเป็นหญิงสาวสวยงามมาก ออกมาทำอาหารให้ไว้ในเวลาหน่ออะลองออกไปทำงาน พอหน่ออะลองกลับมาบ้านก็แปลกใจจึงไปถามแม่ ว่าใครทำอาหารไว้ แม่บอกว่าไม่ได้ทำและก็ไปถามชาวบ้าน ชาวบ้านดูถูกเห็นว่าหน่อละอองเป็นคนจน ก็บอกว่าไม่มีใครมาบ้านเจ้าหรอก

ต่อมาวันหนึ่ง หน่ออะลองจึงแกล้งออกไปตัดฟืน แล้วก็รีบกลับมาบ้านมาแอบดูก็เห็นปลานั้นกลายเป็น คนออกมาทำอาหาร ก็แปลกใจเพราะเป็นหญิงสาวสวยงามแทบไม่น่าเชื่อ ฝ่ายนางก็รีบทำอาหารเพราะ ว่ากลัวคนจะมาเห็นเข้า หน่ออะลองจึงรีบวิ่งเข้าไปกอดนางแล้วถามนางว่าเป็นคนมาจากที่ไหน นางก็ ตอบว่า หน่ออะลองเป็นคนไปเอานางมาซึ่งตอนนั้นนางกลายเป็นปลามาติดอยู่ในไซของหน่ออะลอง แล้ว หน่ออะลองก็รีบเข้าไปดูในหม้อขังปลาก็พบแต่คราบของปลาอยู่ในหม้อ ก็สงสัยเลยขอให้นางกลายเป็นปลา ให้ดูและให้กลับคืนร่างมาเป็นคนอีก ถ้าไม่คืนร่างมาเป็นคนก็จะฆ่าให้ตาย เมื่อนางทำให้ดูและกลายร่าง มาเป็นคนแล้วหน่ออะลองก็จะทำลายคราบปลานั้นเสีย แต่นางก็ห้ามไว้และได้บอกว่า อย่าทำลายเพราะ ถ้าเกิดมีอันตรายขึ้น พวกเราทั้งหมดก็จะเข้าไปอยู่ในคราบปลานั้นได้อย่างปลอดภัยและก็ไม่เป็นอันตราย และไปอยู่ในน้ำด้วยกัน

หมายเหตุ ปลามุงคือปลาพลวงซึ่งเป็นปลาที่อาศัยอยู่ตามลำธารต้นน้ำที่มีน้ำเย็นมาก