"ไม่อยากให้ตองเหลืองใช้ขวดพลาสติกใส่น้ำดื่มเลย..."
เป็นเสียงปรารภจากนักท่องเที่ยวสาวผู้มีหัวใจอนุรักษ์
"ทำไม่ไม่ใช้กระบอกไม่ไผ่เหมือนเดิมล่ะ...เป็นธรรมชาติกว่า"
เธอเสนอความคิดฟังดูดี แต่เธอคงลืมไปว่า
ขวดน้ำพลาสติกที่อยู่ในมือตองเหลืองหนุ่มขณะนั้นเป็นขวดน้ำโพลาลีสยี่ห้อที่เธอและพรรคพวกขนมาจากในเมือง เพื่อมาดื่มให้ตองเหลืองดูและถูกขอขวดเปล่าไปใช้ต่อ
พอตองเหลืองเอาขวดว่างเปล่าเหล่านั้นไปใส่น้ำที่ต่อรางไม้ไผ่จากลำห้วยที่เหนือหมู่บ้าน
น้ำมันก็ใสสนิทพอกัน ดูด้วยตาเปล่าแทบแยกไม่ออก น้ำกรองน้ำกลั่นจากในเมืองหมดไป
ขวดนั้นก็ได้ใช้ประโยชน์ใส่น้ำห้วยจากธรรมชาติต่อไป ในเมื่อมันมีฝาปิดมิดชิด
เห็นน้ำใสๆ ชัดเจน ดื่มน้ำเหลือแค่ไหนแล้วก็ดูรู้ได้
แล้วทำไมเล่าตองเหลืองจะไม่คิดเอาขวดพลาสติกมาใช้ใส่น้ำบ้างไม่ได้
และแล้วก็ถึงจุดจบของกระบอกไม่ไผ่
ที่ตองเหลืองใช้ใส่น้ำดื่มเดินป่าดำรงชีพมายาวนาน

กระบอกไม่ไผ่ของตองเหลืองนอกจากจะใช้ใส่น้ำดื่มแล้ว
ยังสามารถใช้แทนภาชนะหุงต้มได้ด้วย
เพราะตองเหลืองจะทำให้อาหารที่หามาได้นั้นสุกเสียก่อนเสมอ
โดยยัดใส่กระบอกไม่ไผ่ต้มหรือหลาม ก่อนที่จะมาแบ่งกันกิน ทั้งกระบอกใส่น้ำ
หรือกระบอกหุงต้ม อาหารส่วนใหญ่ทำมาจากไม้หก และไม้เฮียะ
เพราะเป็นไม้ไผ่ที่ลำปล้องยาว น้ำหนักเบา พกติดตัวไปได้ง่าย เนื้อไม่แข็งมากนัก
สามารถตัดตกแต่งได้ง่าย กระบอกน้ำบางอันจะมีการสลักลายเพื่อความสวยงาม
หรือนำหวายมาถักร้อยเป็นสายสะพาย

แต่ทุกวันนี้ การใช้กระบอกไม้ไผ่ของชาวตองเหลืองลดน้อยลง
มีการใช้เครื่องครัวอลูมิเนียม ซึ่งได้มาจากชนเผ่าอื่น
จากที่เคยใช้ลูกน้ำเต้าผ่าซีกเป็นภาชนะสำหรับใส่หรือตักอาหารประเภทที่มีน้ำ
ก็มีการใช้ช้อนจวัก จากที่เคยใช้ใบตองมารองจำพวกอาหารแห้งเวลากินอาหาร
ก็มาใช้ถ้วยใช้จานชาม จากที่เคยตักน้ำด้วยกระบอกไม้ไผ่
ก็หันมาใช้ถังน้ำพลาสติกใช้ถังแกลลอนน้ำมันเครื่อง
และขวดน้ำโพลาลีสที่คนเมืองนำเข้ามาในโอกาสที่เที่ยวชมหมู่บ้านตองเหลือง

กระนั้น ชีวิตชาวตองเหลืองก็ยังผูกพันกับไม้ไผ่อย่างแนบแน่น
เด็กที่คลอดใหม่ของตองเหลืองยังคงใช้คมแหลมของไม้ไผ่ตัดสายสะดือ
เวลามีอารมณ์ร้องรำทำเพลงก็จะใช้แคนทำจากไม่ไผ่มาเป่าประกอบการขับลำนำ
และมีกระบอกไม้ไผ่มาเคาะหรือกระแทกกับพื้นประกอบจังหวะ
กระทั่งการปลูกสร้างบ้านเรือนที่ใช้ไม้ไผ่เป็นองค์ประกอบ ใช้สานขัดแตะทำฝากั้น
ทำโครงหลังคาเป็นต้น

จะมีใครพอทำนายได้ว่าอีกนานเท่าไหร่ชีวิตชาวตองเหลืองจึงจะห่างหายไปจากไม้ไผ่อย่างสิ้นเชิง
และใครเป็นผู้เปลี่ยนชีวิตตองเหลืองจากการใช้ภาชนะไม้ไผ่ มาใช้ภาชนะสมัยใหม่
แต่จะให้ตองเหลืองปฏิเสธสิ่งเหล่านี้ได้อย่างไร
ในเมื่อมันเป็นสิ่งที่คนจากภายนอกนำเข้าไปสู่ชีวิตของพวกเขา
แน่นอนว่าสังคมเล็กๆ อย่างตองเหลืองย่อมต้องเปิดรับเอาวัฒนธรรมใหม่ๆ
ที่เขาเห็นว่าดีกว่าวัฒนธรรมดั้งเดิมของตน

นักท่องเที่ยวสาวคนนั้นกลับไปแล้ว ด้วยความแช่มชื่นหัวใจ
อย่างน้อยเธอก็ได้แสดงความเป็นอนุรักษ์ธรรมชาติให้ใครรอบข้างได้ชื่นชม
ถึงแม้มันยากเหลือเกินที่จะให้ตองเหลืองกลับไปใช้กระบอกไม้ไผ่อย่างที่เธอหวัง
จึงไม่แปลกอะไรที่วันนี้นักท่องเที่ยวกลุ่มใหม่จะเข้าไปอาจได้เห็นตองเหลืองยกน้ำขวดพลาสติกดื่ม
ขวดนั้นอาจเป็นแค่เศษเดนวัตถุที่คนเมืองนำมาตกค้างในสังคมตองเหลือง
จะโดยตั้งใจหรือไม่ก็ตาม แต่มันก็เข้ามาเบียดแย่งหน้าที่ของกระบอกไม้ไผ่ของเก่าดั้งเดิมของชาวตองเหลืองไปแล้ว ภาชนะบรรจุสำหรับตองเหลืองเปลี่ยนไป ชีวิตตองเหลืองวันนี้เปลี่ยนไป
กระนั้นน้ำที่ดื่มก็ขอให้ยังคงมาจากลำห้วยเดิม ที่ไหลรี่รินอยู่ทุกเมื่อเชื่อวัน ไม่เหือดหายสิ้น..