นอกจากใบหน้าที่บ่งบอกประสบการณ์และความชราอย่างชัดเจนแล้ว ใครได้พบกับลุงปา
ผู้อาวุโสของชนเผ่าตองเหลอง เป็นต้องเหลือบแลตรงใบหูทั้งสองข้างของลุงปา ข้างซ้ายตรงติ่งหูขาดรุ่งริ่ง ตรงใบหูขวามีรอยยับย่นเหมือนโดนไฟเผา เป็นอวัยวะประกอบใบหน้าที่ทำให้เรื่องราวชีวิตที่ผ่านมา 60 กว่าปี ของลุงปาน่าสนใจ

ลุงปาฟังและพูดภาษาไทยได้ แม้เสียงพูดจะแปร่งๆ ฟังสำเนียงคล้ายภาษาลาวฟังยากอยู่ แต่ก็พอที่จะสื่อสารกันได้ ลุงปาเล่าว่า ชาวตองเหลืองทุกคนจะได้รับการเจาะหูทั้งผู้หญิงผู้ชาย ซึ่งการเจาะหูนี้ทำกันเรื่อยมานานแล้ว โดยจะนิยมใช้ไม้ผ่าแหลมๆ แทงหรือเจาะเข้าไปตรงติ่งหู ในขณะที่ยังอยู่ในวัยเด็ก และเสียบคาไว้ จนกระทั่งไม้นั้นแห้งและหลุดออกจากติ่งหูเอง รูที่เจาะจะมีขนาดค่อนข้างกว้างใหญ่สะดุดตา บ้างก็ว่าเพื่อไว้เสียบดอกไม้ แต่ปัจจุบันก็ไม่ค่อยเห็นตองเหลืองนำดอกไม้มาเสียบมากนัก

ใบหูลุงปาก็ได้รับการเจาะมาตั้งแต่เด็กทั้งสองข้าง เหมือนที่บรรพบุรุษตองเหลืองทำต่อๆ กันมา เมื่อลุงปายังหนุ่ม และพี่น้องกลุ่มตองเหลือง ยังมีชีวิตเร่ร่อนอาศัยอยู่ในป่าลึกแถบดอยภูเค็ง อำเภอเวียงสา ตะเข็บรอยต่อระหว่างจังหวัดน่านกับจังหวัดพะเยา แกเล่าให้ฟังเรื่องการหาของป่าล่าสัตว์ การขุดเผือกขุดมันเก็บผลไม้ชนิดต่างๆ ที่ใช้เป็นอาหารได้ การปีนต้นไม้ใหญ่เพื่อตีรังผึ้ง การออกล่าชีวิตสัตว์ใหญ่น้อย โดยใช้เครื่องมือเพียงหอกและมีดเท่านั้นก็สามารถล่าหมูป่า ฟาน(เก้ง) เม้น ชะมด งูเหลือม หรือแม้กระทั่งช้าง เสือ หมี เป็นต้น มาแบ่งกันกินในกลุ่มของตองเหลืองได้ และใบหูทั้งสองข้างของลุงปา
ที่มีลักษณะสะดุดตาแก่ผู้พบเห็นก็มีที่มาจากการล่าสัตว์ป่านี่เอง

เหตุเกิดตอนลุงปากับตองเหลืองหนุ่มๆ ออกไล่ล่าฟาน ต่างวิ่งดักล้อมเพื่อนำกลับมาเป็นอาหารยังชีพ ฟานตัวนั้นวิ่งหนีเข้าพงรก ลุงปาวิ่งตามไป อารามรีบร้อนไม่ทันได้ระวัง จึงโดนหนามเกี่ยวใบหูข้างขวาตรงรูที่เจาะไว้ ขาดวิ่นติ่งหูห้อยรุ่งริ่ง ฟานตัวนั้นหนีรอดไปได้ แต่ลุงปาต้องเสียลักษณะใบหูข้างขวาไป และเหลือเพียงเรื่องราวไว้ให้จดจำ เกี่ยวกับหลังหูซ้าย ก็เกิดจากการปีนต้นไม้ตีผึ้งเอาน้ำผึ้ง
โดนผึ้งรุมต่อยจนหลังหูบิดเบี้ยวผิดรูปลักษณ์ มิต้องบอกว่าขณะนั้นลุงปาจะเจ็บปวดทรมานเพียงใด ยังดีที่ไม่ถึงกับตกต้นไม้ มิฉะนั้นอาจมีเรื่องให้จดจำมากกว่านี้ ไม่ว่าจะเป็นความทรงจำของเจ้าตัว หรือจะเหลือเพียงความทรงจำไว้แก่คนรุ่นหลังเล่าขานถึง

สภาพใบหูของลุงปาบ่งบอกถึงเรื่องราวการใข้ชีวิตในป่าของชนเผ่าตองเหลืองในอดีต แต่สำหรับชีวิตตองเหลิองยุคปัจจุบันที่กำลังเปลี่ยนแปลงไป ลองถามลุงปาว่า เด็กตองเหลืองรุ่นใหม่ๆ ทุกวันนี้ยงมีการเจาะหูกันอยู่หรือไม่ ลุงปาตอบว่าแล้วแต่ใครจะเจาะก็เจาะ แต่เท่าที่สังเกตดู เด็กๆ ตองเหลืองจะไม่มีใครนิยมเจาะหูกันแล้ว และไม่ได้เป็นข้อบังคับว่าต้องเจาะหู เพียงแต่นิยมทำต่อๆ กันมาเหมือนกับการที่ผู้ชายส่วนใหญ่นิยมสักลายตามลำตัว
วันนี้ลุงปาสะพายย่ามที่ภรรยาแกถักจากป่านหรือเถาวัลย์ เป็นงานฝีมือยามว่างของผู้หญิงตองเหลือง แกบอกว่าย่ามของตองเหลืองเข็งแรงทนทานมาก ใช้ได้นานพาเข้าไปในป่า ไม้เกี่ยวหนามเกี่ยวก็ไม่ฉีกไม่ขาด ใครบางคนเลยแซวว่า "ย่ามนี้ ทนกว่าใบหูลุงปาอีกเนาะ" ลุงปาไม่พูดอะไร ได้แต่ยิ้มๆ
...........................................

โดย พีรพงศ์ พิทักษ์ ตีพิมพ์ครั้งแรก หนังสือ พลเมืองเหนือรายสัปดาห์ ฉบับที่ 30 ประจำวันที่ 20 - 26 พฤษภาคม 2545