รู้จักพระธาตุอินทร์แขวนมานานแล้วตั้งแต่ยังเป็นเด็กเป็นเล็กอยู่ที่บ้านดอย
เมืองพานรู้จักจากตำนานปากเปล่าที่ย่าเล่าให้ฟังและรู้จักจากซองยาผงแดงตราพระธาตุอินทร์แขวน
ตำนานปากเปล่าของย่าให้ภาพพระธาตุอินทร์แขวนไม่ชัดเจน แต่ไม่เป็นไร
เราเป็นเด็ก เอาจินตนาการใส่แทนได้ แล้วภาพในใจที่วาดขึ้นเองก็ติดอยู่ในห้วงนึกเรามาโดยตลอด ภาพนั้นคือพระธาตุหรือเจดีย์ รูปทรงเป็นแบบเจดีย์บ้านเรา เพียงแต่ส่วนฐานไม่ติดหน้าดิน แขวนลอยเรี่ยๆขนาดเส้นผมลอดได้
ย่าเล่าให้ฟังว่าคนมีบุญเท่านั้นถึงจะปูผมลอดได้

ไอ้เราก็ฝังจำจากคำบอกเล่าของย่ากระทั่งมาเขียนเรื่องเจ้าจันท์ผมหอม นิราศพระธาตุอินทร์แขวนก็ยังใช้ภาพเดิมในความจดจำ ไม่ได้ใช้ภาพจริงจากของจริงที่มีอยู่ณ ท้องถิ่นไกลแสนสุดแดนฟ้าหลั่งหากได้เห็นของจริงก่อน รับรองได้ว่าโลกนี้ไม่มีวรรณกรรมเรื่องเจ้าจันท์ผมหอม เพราะในความเป็นจริงทางภูมิศาสตร์
ไม่มีทางที่ใครจะเอาผมลอดพระธาตุอินทร์แขวนได้เลย แล้วความจริงก็จะสกัดกั้นเราให้จนตรอกอยู่ตรงนั้น มันจะผลักดันเราให้เบี่ยงเบนไปคิดเชิงอื่นเสีย

พระธาตุอินทร์แขวนเป็นอย่างไร โปรดดูภาพเอาเองก็แล้วกันชื่อทัวร์ครั้งนี้ ทางฝ่ายผู้จัดคืออาจารย์เครือมาศ วุฒิการณ์ ตั้งไว้ว่าตามรอยเจ้าจันท์ ฝันหามะเมียะ
แต่พวกเราทั้งหลายไปตามหามะเมียะกันก่อนแล้วค่อยเดินทางต่อไปที่ไจ้ทีโยหรือพระธาตุอินทร์แขวน

การเดินทางสะดวกสบายพอสมควร กิจกรรมในรถก็ไม่น่าเบื่อ ไกด์คล่อง สมาชิกร่วมทัวร์เป็นกันเอง ผู้รอบรู้ประจำกลุ่มคืออาจารย์วิถีก็รู้จริง
อาจารย์มักสรุปประเด็นแล้วให้แง่คิดเสริมจากข้อความที่ไกดืไม่สามารถสังเคราะห์แก่นแกนความคิดแล้วถ่ายทอดเป็นภาษาไทยได้

เมื่อไปถึงฐานพระธาตุ พวกเราจะต้องเดินขึ้นหรือนั่งเสลี่ยงขึ้นไป ผมเลือกเดินทั้งที่ไม่แน่ใจเรื่องหัวเข่า แรงบันดาลใจยิ่งใหญ่ก็คือได้เห็นคนขาเดียวเดินขึ้นพระธาตุ นึกมานะขึ้นมาว่ากูสองขา หากเดินไม่ไหวค่อยพักไปตามทาง ยังไงๆก่อนตะวันตกดินก็คงถึงมั้ง

อีกอย่างก็นึกอายอาจารย์วิถี ท่านเองเพิ่งผ่าหัวเข่ามาไม่นาน ท่านยังเดินขึ้นเลย ทางขึ้นเป็นทางรถยนต์ คดโค้งขึ้นไปเรื่อยๆ
เหนื่อยมากแต่หากไม่ฝืนแรงก็พอขึ้นไหว พักไปเรื่อยๆ สักชั่วโมงก็ขึ้นไปถึงโรงแรมที่พักที่อยู่ห่างจากพระธาตุราวครึ่งกิโลเมตรเห็นจะได้
เป็นโรงแรมของทางราชการพม่า ห้องหับใช้ได้ การต้อนรับขับสู้ใช้ได้ มีหลายระดับ หลายราคา คืนนั้นพวกเราไปไหว้พระธาตุ ยิ่งใหญ่มาก
มหัศจรรย์เหมือนฝัน องค์พระธาตุตั้งบนหินก้อนใหญ่ที่ดูง่อนแง่นหมิ่นเหม่ ปิดทองทั้งองค์ ดูรุ่งเรืองสว่างไสวในแสงไฟสาดส่อง มีคนคลาคล่ำยั้วเยี้ย มีร้านรวงคึกคัก นึกคิดคำนึงไปถึงคำบอกเล่าของปู่ย่าสมัยเราเป็นเด็ก พระธาตุอินทร์แขวนอยู่ไกลแสนที่แดนฟ้าหลั่งจริงๆ ขนาดเราบินข้ามฟ้าแล้วนั่งรถเร็วยังใช้เวลาร่วมสองสามวันกว่าจะมาถึง
สมัยเจ้าจันท์

การเดินทางจากเชียงใหม่ไปไหว้พระธาตุอินทร์แขวนแทบจะเป็นไปไม่ได้เลย หากไม่ร่ำรวยมากมีทั้งธนานุภาพและพลานุภาพอย่างพ่อเลี้ยงปะหล่องต่องสู่ ขณะเดินขึ้นแล้วหอบแฮ่ก ๆ ไปด้วยกัน อ.ผ่องพรรณแห่งสำนักหอสมุด
ม.ช.ถามผมว่าถ้าผมเป็นพ่อเลี้ยงจะทำอย่างไร ผมตอบว่า "ทุกข์ยากอย่างอี้ล้ำเหลือ มึงไปคนเดียวเทอะ ฮาบ่าเอาแล้วอี่เฮ้ย"

อันนี้เป็นคำตอบเล่นๆ มึงฮาบ่าอี่เป็นคำพูดธรรมดาสามัญของคนพื้นบ้านล้านนาเรา ไม่มีนัยทางลบหลู่ดูแคลนหรือประณามหยามเหยียดอะไร อันนี้ก็แล้วแต่ใครจะคิด ขณะตอบคำถาม ผมไม่ได้คิดถึงพ่อเลี้ยงเพราะพ่อเลี้ยงอยู่ในวิสัยที่จะทำอะไรก็ได้ทั้งนั้น แต่ผมคิดถึงเจ้าหล้าอินทะ สิบเจ้าหล้าก็พาเจ้าจันท์มาไหว้พระธาตุอินทร์แขวนไม่ได้

คิดถึงเจ้าหล้าอินทะในนิยายเรื่องเจ้าจันท์ผมหอม คิดถึงเจ้าน้อยสุขเกศมในเรื่องจริง แล้วมาคิดถึงสัจธรรมกระท่อนกระแท่นบางประการของชีวิต ไม่ได้คิดยืดยาวทะลุโล่งทั้งระบบเพราะหอบแฮ่กๆน้ำลายเหนียวเต็มคอ คิดถึงนัยบางประการที่ซ่อนอยู่เบื้องหลังการเดินทางไปแสวงบุญของศาสนิกศาสนาต่าง ๆ

บางคนไปถึง บางคนไปไม่ถึง บ้างไม่ประจักษ์ด้วยซ้ำว่าไปทำไม แต่ถึงอย่างไร การได้ร่วมทัวร์ไปกับคณาจารย์มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ครั้งนี้ได้บุญ
ได้ความอิ่มใจ ได้กำไรชีวิต มีแต่ได้ไม่มีเสียเพราะทางผู้จัดไม่เก็บเงินผม ขอขอบพระคุณเป็นอย่างสูง ขอบคุณครับ.

หนังสือพลเมืองเหนือรายสัปดาห์ ฉบับที่ 30 ประจำวันที่ 20 - 26 พฤษภาคม 2545