lannaworld.com --> เรื่องเล่าในล้านนา : เจี้ย

เจี้ย (๑)

เจี้ย ในความหมายที่หนึ่ง หมายถึงเยื่ออย่างเยื่อไม้ไผ่หรือเยื่อที่กาบหมาก เจี้ย นี้อาจนำมา ใช้ประโยชน์ได้ อย่างในการทำข้าวหลามนั้น นิยมใช้ไม้ไผ่ชนิดหนึ่งชื่อไม้ป้างซึ่งเป็นไม้ไผ่ที่มีเนื้อบางและมีเจี้ยหนา ในการตัดไม้ป้างเพื่อเป็นกระบอกข้าวหลามนั้น จะตัดให้ขังข้อไว้แล้วนำข้าวซึ่งเป็นข้าวใหม่มากรอกแล้วเติมน้ำทิ้งไว้ในตอนค่ำ เมื่อถึงรุ่งเช้าก็จะนำกระบอกไม้นั้นมา "เผาเข้าหลาม" โดยให้สุกดีแล้วจึงใช้มีดถากเปลือกกระบอกไม้นั้นให้เหลือเนื้อไม้เพียงบาง ๆ หุ้มข้าวอยู่ เมื่อบรรจงฉีกเนื้อไม้ออกทีละน้อยแล้วจะพบว่าเจี้ยของไม้ป้างสามารถหุ้มข้าวที่หลามจนสุกแล้วนั้นให้เป็นรูปและทรงที่สวยงาม

เจี้ยไม้ไผ่อาจนำมาเป็นของเล่นเด็กได้ด้วย อย่างไม้บงขนาดเล็กที่ยังไม่แก่นั้นเมื่อตัดให้เป็น ปล้องแล้วบรรจงถากปลายด้านหนึ่งให้บางลงจนถึงระดับเจี้ยของไม้ เมื่อเด็กเป่าจากอีกด้านหนึ่ง ลมที่พุ่งออกมาจะทำให้เกิดการสั่นสะเทือนมีเสียงดังเหมือนแตร เรียกว่า แน คือแตรได้ด้วย

ส่วนเจี้ยของกาบหมากนั้น นิยมใช้มวนหุ้มยาเส้นเพื่อเป็นบุหรี่ เมื่อกาบหมากแก่จัดแล้วก็จะ ร่วงลงมา ผู้ประสงค์จะใช้เจี้ย ดังกล่าวก็จะไปจับกาบหมากนั้นวางคว่ำใบลงและยกด้านโคนกาบขึ้นแล้วฉีกและดึงอย่างบรรจงตรงกึ่งกลางให้เนื้อของกาบหมากหลุดออกแต่ยังคงมีเยื่อติดอยู่ จากนั้นจึงใช้นิ้วเจ้าะที่ด้านโคนของกาบหมากนั้นแล้วค่อย ๆ ดึงให้เยื่อของกาบหมากหลุดออกมาทั้งแผ่น เมื่อนำเจี้ยกาบหมากนี้ไปตากแห้ง ทำความสะอาดและตัดแต่งให้มีขนาดตามต้องการเพื่อใช้มวนบุหรี่ต่อไป

เจี้ย เมื่อปรากฏในปริบทเกี่ยวกับการเขียนหรือตัวหนังสือแล้ว จะแปลว่ากระดาษ แปลว่า หนังสือหรือเอกสารได้ อย่างลายจุ้มลายเจี้ย หมายถึงหนังสือหรือเอกสารที่มี"ลายจุ้ม"คือมีตราประทับอยู่เช่นที่กล่าวไว้ในตำนานพื้นเมืองเชียงใหม่ ในตอนที่กล่าวถึงขุนเจือง หอเจี้ยฅำเหลือง หมายถึงหอจดหมายเหตุหรือหอพระสมุด

เจี้ย (๒)

คำว่าเจี้ย ในความหมายที่สองนี้ พบในคำประพันธ์หลายเรื่อง มีความหมายว่า"คำประพันธ์" เช่น ใน โคลงเจ้าวิฑูรสอนหลาน บทที่ ๑ ว่า

ยามดีชัยโชคช้าง	เถิงฐาน
จักกล่าวบทบัวราณ	วาทไว้
วิฑูรสั่งสอนหลาน	ทังลูก รักเอย่
แปลงกาพย์กลอนเจี้ยไว้	โลกนี้ดาฟัง

และจากโคลงบทที่ ๒ ของ โคลงนางอมรา ว่า

"เทพไชย"จักเล่าถ้อย	ไขสาร
เปนทำนองโวหาร	อ่านเหล้น
เปนบทบาทเชียงคราน	เสินสว่าง นักแล
เปนกาพย์กลอนเจี้ยไว้	อ่านเหล้นหายเหงา

เจี้ย (๓)

คำว่าเจี้ย ในความหมายที่สามนี้เป็นคำที่ใช้ทั่วไป หมายถึงเรื่องราวต่าง ๆ ที่มีการเผยแพร่ ทั้งในแง่มุขปาฐะและลายลักษณ์ โดยมีลักษณะที่ค่อนไปในทางบันเทิงคดี เช่น นิทาน นิยาย เรื่องเกี่ยวกับสถานที่หรือบุคคลที่ไกลเกินสัมผัส เป็นต้น ดังที่ ไกรศรี นิมมานเหมินท์ เรียกผลงานกวีนิพนธ์ของท่านว่ากาพย์เจี้ยจามเทวีและวิรังคะ เป็นต้น