ส่ง ความคิดเห็น ถึง โลกล้านนา
สนับสนุนโลกล้านนา

 
 

พระญาฅำฝั้น (พ.ศ.๒๒๙๙ - ๒๓๖๘)

พระญาฅำฝั้น หรือเจ้าฅำฝั้น เจ้าหลวงเชียงใหม่ องค์ที่ ๓ เป็นบุตรลำดับที่ ๘ และเป็นบุตรชายลำดับที่ ๖ ของเจ้าฟ้าชายแก้วกับนางจันทา สมภพเมื่อ พ.ศ. ๒๒๙๙ เป็นผู้ช่วยราชการที่เข้มแข็ง ทั้งในสมัยพระญากาวิละและพระญาธัมมลังกา ซึ่งเอกสารพื้นเมืองมักเรียกรวมว่า "เจ้า ๓ องค์พี่น้อง" คือเจ้ากาวิละที่ได้รับพระราชทานนามว่าพระยามังราววชิรปราการ เจ้าเมืองเชียงใหม่ เจ้าธัมมลังกาซึ่งได้รับแต่งตั้งเป็นอุปราชเมืองเชียงใหม่ และเจ้ารัตนะหัวเมืองแก้ว ซึ่งเจ้ารัตนะหัวเมืองแก้วนี้คือเจ้าฅำฝั้น ผู้ซึ่งได้เป็นเจ้าหลวงองค์ที่ ๓ ของเชียงใหม่ซึ่งมักเรียกกันว่า "เจ้าหลวงเสฏฐีฅำฝั้น" หรือ"เจ้าหลวงเศรษฐีคำฟั่น"
พ.ศ.๒๓๔๘ เจ้าอุปราช และเจ้ารัตนะหัวเมืองแก้ว กับเจ้าหอฅำเชียงตุงได้นำบรรดาท้าวพญาหัวเมืองทั้งหลาย ลงไปเข้าเฝ้าสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก ซึ่งในครั้งนั้นทรงพระกรุณาโปรดให้เจ้ารัตนะวังหลัง หรือเจ้ารัตนะหัวเมืองแก้ว คือเจ้าฅำฝั้นและเจ้าสรีบุญมาซึ่งเป็นน้องคนเล็กในกลุ่มเจ้าทั้งเจ็ดพระองค์ ยกเข้าไปตั้งเมืองลำพูน เพื่อพลิกฟื้นเมืองลำพูนซึ่งร้างอยู่ขึ้นมาอีกครั้งหนึ่ง
หลังจากที่เจ้าฅำฝั้นได้รับพระกรุณาแต่งตั้งให้เป็นเจ้าเมืองลำพูนแล้ว เจ้าฅำฝั้นก็ได้บูรณะวัดวาศาสนสถานและสิ่งปรักหักพังต่าง ๆ ขึ้นมาใหม่ จนถึงพ.ศ. ๒๓๕๙ ในคราวที่พระญาธัมมลังกาได้รับพระราชทานแต่งตั้งจากพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัยในกรุงเทพฯให้เป็นพระญาเชียงใหม่นั้น ก็ทรงแต่งตั้งให้พระญาลำพูนฅำฝั้นเป็นอุปราชเชียงใหม่ และเลื่อนพระญาอุปราชบุญมาเมืองลำพูนเป็นพระญาลำพูน
เมื่อพระญาธัมมลังกาหรือพระยาเชียงใหม่ช้างเผือกถึงแก่อสัญกรรมเมื่อ พ.ศ.๒๓๖๔ แล้ว เจ้านายลูกหลานท้าวพระญาเสนาอามาตย์ มีเจ้าพุทธวงส์เป็นประธานได้พร้อมกันยกเจ้าอุปราชฅำฝั้นขึ้นเป็นเจ้าหลวงเชียงใหม่ มีชื่อว่า "เจ้ามหาสุภัทรราชะ" โดยที่พระเจ้าอยู่หัวได้พระราชทานเครื่องยศให้แก่เจ้าพุทธวงส์และตั้งให้เป็นอุปราช เมื่อ พ.ศ.๒๓๖๕ เจ้าฅำฝั้นได้ลงไปเข้าเฝ้าพระพุทธเลิศหล้านภาลัย ทรงเลื่อนเจ้าฅำฝั้นขึ้นเป็นพระยาเชียงใหม่
ใน พ.ศ.๒๓๖๗ พระพุทธเลิศหล้านภาลัยสวรรคต เจ้าหลวงเสฏฐีฅำฝั้นจึงให้มีการทำบุญครั้งใหญ่ เพื่ออุทิศส่วนกุศลไปถวายพระเจ้าอยู่หัวซึ่งสวรรคตไปนั้นและให้ เจ้าอุปราชพุทธวงส์ได้พาเอาเจ้านายและขุนนางเชียงใหม่ส่วนหนึ่ง ลงไปเฝ้าพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัวที่กรุงเทพฯ ช่วงนั้นเจ้าหลวงฅำฝั้นเริ่มอาการป่วย ซึ่งเมื่อพระเจ้าอยู่หัวทรงทราบ ก็ให้หมอขึ้นมาช่วยรักษา อาการก็มิได้หายขาด จนถึงวันอาทิตย์ เดือนห้าเหนือแรม ๑๑ ค่ำ ในเวลาบ่าย เจ้าหลวงเสฏฐีฅำฝั้นก็ถึงแก่อนิจกรรมใน พ.ศ. ๒๓๖๗ ซึ่งต่อมา เจ้าราชวงศ์รื้อเอาหอขวางของเจ้าหลวงฅำฝั้นไปสร้างวิหารที่วัดเชียงมั่น
เจ้าหลวงฅำฝั้นครองเมืองเชียงใหม่เพียง ๒ ปี โดยได้รับแต่งตั้งให้เป็นเจ้าหลวงเชียงใหม่ เมื่อ พ.ศ.๒๓๖๖ ในขณะที่มีอายุ ๖๗ ปี และวายชนม์เมื่ออายุ ๖๙ ปี มีแม่เจ้าตาเวย เป็นราชเทวี เจ้าฅำแพง(คำแปง)เป็นเทวี และมีหม่อมอีก ๑๔ นาง มีทายาทชาย ๒๐ คน หญิง ๒๔ คน
 
(เรียบเรียงจาก หนังสือเจ้าหลวงเชียงใหม่ กรุงเทพ : คณะทายาทสายสกุล ณ เชียงใหม่,๒๕๓๙)