ส่ง ความคิดเห็น ถึง โลกล้านนา
สนับสนุนโลกล้านนา

 
 

นายบุญชู จันทรบุตร

ครูภูมิปัญญาไทย ด้านแพทย์แผนไทย

ครูบุญชู จันทรบุตร ปัจจุบันอายุ 65 ปี เกิดเมื่อวันที่ 1 เมษายน พ.ศ. 2480 ตำบลหางดง จังหวัดเชียงใหม่ ปัจจุบันอยู่ที่ อำเภอหางดง จังหวัดเชียงใหม่ เป็นบุตรนายหม่อง และนางสา จันทรบุตร สมรสกับนางจันทร์แก้ว จันทรบุตร มีบุตรด้วยกัน 3 คน เป็นบุตรชาย 1 คน และบุตรหญิง 2 คน

ครูบุญชู จันทรบุตร ได้รวบรวมตำรับยาโบราณภาษาล้านนา แล้วค้นคว้าเพิ่มเติมและคิดค้นพัฒนาสูตรยาสมุนไพรเพิ่มขึ้น โดยเฉพาะจำพวกยาลมต่าง ๆ มีชื่อเสียงเป็นที่รู้จักมานานทางภาคเหนือ ได้ออกแบบบรรจุภัณฑ์ใหม่ให้ง่ายต่อการซื้อและการใช้ นอกจากนี้ยังได้ประยุกต์ความเชื่อทางด้านประเพณีพิธีกรรมต่างๆ มาใช้ในการรักษาผู้ป่วย โดยเฉพาะเป็นการช่วยทางด้านจิตใจซึ่งได้ผลเป็นอย่างดี

การศึกษา ชีวิต และการทำงาน

ครูบุญชู เกิดท่ามกลางสภาพครอบครัวที่ยากจน บิดาเสียชีวิตตั้งแต่ครูบุญชู อายุได้ 4 ขวบ แต่ยังโชคดีที่สมภารเจ้าอาวาสวัดเอรัณฑะวัณ (วัดแพะขวาง) มาขอไปเลี้ยงดูให้เป็นเด็กวัด และได้เรียนหนังสือจนจบชั้นประถมศึกษาปีที่ 4 ที่โรงเรียนแม่ขนิล อำเภอหางดง ครูบุญชูได้บวชเป็นอยู่นานถึง 8 พรรษา จึงได้อุปสมบทเป็นพระและสอบได้นักธรรมเอก ในช่วงเวลาที่อยู่ที่วัด ครูบุญชูได้เริ่มเรียนภาษาล้านนา (ตั๋วเมือง) จากเจ้าอธิการปั๋น ปัญญาวโร จนมีความเชี่ยวชาญ

หลังจากนั้นครูบุญชู ก็ได้พากเพียรเรียนทุกอย่างจากตำราที่มีอยู่ในวัด ทั้งคัมภีร์โบราณว่าด้วยธรรมชาดก และวรรณกรรมต่าง ๆ โดยเฉพาะตำรายาโบราณ และตำรายาล้านนา เช่น วิธีทำยาแผนโบราณ การดูแลสุขภาพแบบองค์รวม การใช้สมุนไพรรักษาโรคการใช้ถาคาอาคมฯ เช่น การเปิด การทำน้ำมนต์ การทำพิธีกรรมต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้องกับการดูแบสุขภาพ ซึ่งครูบุญชูให้ความสนใจเป็นพิเศษและได้ศึกษาค้นคว้าท่องจำจนขึ้นใจหลักการที่ครูบุญชูยึดถือและระลึกอยู่เสมอคือ

“เกิดเป็นคนถึงจะจนก็ต้องรู้ อย่าอดสูมัวแต่เพ้อละเมอฝัน

คิดต้องทำ ทำต้องคิด นิจนิรันดร์ อย่ากลัวมันเรื่องความจนต้องทนเอา”

เมื่อบวชพระได้ 7 พรรษา ต้องลาสิกขาเมื่อปี พ.ศ. 2506 เพื่อมาดูแลมารดาซึ่งอายุมากแล้ว ครูบุญชูได้พบว่าชีวิตชาวชนบทลำบากยากจน เวลาเจ็บป่วยก็ขาดการดูแลรักษา เพราะหมอยังมีน้อยในสมัยนั้น จึงมีแนวคิดว่าควรใช้สมุนไพรมาบำบัดการเจ็บป่วย จึงเริ่มต้มยาทำเป็นยาน้ำแจกญาติพี่น้อง ตลอดจนเพื่อนบ้านใกล้เคียงและขายเพื่อเป็นรายได้เลี้ยงครอบครัว

ในปีพ.ศ. 2514 กำนันและผู้ใหญ่บ้านได้เลือกครูบุญชูให้ดำรงตำแหน่งแพทย์ประจำตำบลหางดง ดูแลชาวบ้านจำนวน 15 หมู่บ้าน ในด้านการเจ็บป่วย โดยไปประชุมประจำเดือนร่วมกับกำนันผู้ใหญ่บ้าน ทุกหมู่บ้านในอำเภอหางดง เพื่อนำยาสมุนไพรไปแจกจ่ายให้คนป่วยโดยไม่เรียกร้องค่าตอบแทน รวมทั้งนำยาไปแจกในงานเทศกาล ประเพณีงานบวชพระ และงานศพต่าง ๆ ในแต่ละวันก็จะมีชาวบ้านมาตามให้ไปรักษาคนป่วยที่บ้านซึ่งส่วนใหญ่มีฐานะยากจน ซึ่งครูบุญชูก็ให้ความช่วยเหลือด้วยความเต็มใจ ครูบุญชูได้จัดตั้งสถานพยาบาลแพทย์แผนโบราณล้านนาขนาดรับผู้ป่วยไว้ค้างคืนได้ไม่เกิน 4 เตียง เมื่อปี พ.ศ. 2536 และได้ริเริ่มก่อตั้งสมาคมหมอพื้นบ้านล้านนาหางดงขึ้นด้วย

องค์ความรู้และการถ่ายทอดความรู้

ครูบุญชูได้รวบรวมองค์ความรู้ด้านต่าง ๆ อย่างเป็นระบบ และจัดกระบวนการเรียนรู้ในแต่ละเรื่องดังนี้

  • การแพทย์พื้นบ้านล้านนาแบบองค์รวม มีเนื้อหาที่ถ่ายทอดคือ
    1. สอนให้รู้จักการดูลักษณะคนป่วยแบบล้านนา
    2. สอนให้รู้จักการบูชาและการทำพิธีกรรมต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้องกับอาการเจ็บป่วย อาทิ การทำเทียนบูชา ลดเคราะห์ สืบชะตา บูชาเอาโชคเอาลาภ การใช้คาถา สอนการนวด การอบ ประคบยา ยาต้มอาบ สอนทำยาฝน ยาแก้ลิ่ม ยาลูกกลอน ยาผล ยาต้มรับประทาน และสอนภาษาล้านนาเพื่อไปใช้ประโยชน์ต่าง ๆ เกี่ยวกับการดูแลสุขภาพ ทำเป็นยันต์แช่อาบ ต้มอาบ ตามตำราของล้านนา
  • การนวดไทย มีเนื้อหาที่ถ่ายทอด คือ ให้รู้จัก ธาตุทั้ง 4 อาการ 32 และยาประจำธาตุ การนวดในลักษณะต่าง ๆ การให้ทบทวนความรู้การนวดทั้งหมดตั้งแต่ต้นจนจบ การรู้จักสมุนไพรที่ใช้ประคบ และสมุนไพรที่ใช้อบ รู้จักการประคบยา ตามจุดต่าง ๆ ที่เจ็บปวด และสอนให้รู้จักการอบยา ให้รู้จักจุดอันตรายอาจเกิดจาการอบ การประคบ สอนให้รู้จักข้อห้ามในการนวดและจรรยามรรยาทในการนวด
  • เภสัชกรรม มีเนื้อหาที่ถ่ายทอด คือ ให้รู้จักจรรยาเภสัช ให้รู้จักหลักเภสัชกรรมมี 4 ประการ ได้แก่ วัตถุนานาชนิดที่นำมาทำยารักษาโรคว่ามี ชื่อ กลิ่น สี รูป รส อย่างไร สรรพคุณเภสัช คือ พิกัดยา ตำรายาโบราณต่าง ๆ และการปรุงยาตามหลักเภสัชกรรมมี 26 – 27 วิธี รวมถึงการปั้นยาลูกกลอนและการบรรจุแคปซูลด้วย สอนให้รู้จักยาสามัญประจำบ้าน 27 ขนาน
  • วิชาการผดุงครรภ์แผนไทย มีเนื้อหาที่ถ่ายทอด คือ ธาตุทั้ง 4 คือ ปถวีธาตุ 10 อาโปธาตุ 12 วาโนธาตุ 6 เตโช 4 และการปฏิสนธิ การดูแลหญิงมีครรภ์ การทำคลอด และการดูแลหลังคลอด รวมทั้งการให้ยาสำหรับเด็ก เป็นต้น
  • เวชกรรมแผนไทย มีเนื้อหาที่ถ่ายทอด คือ สอนให้รู้จักที่ตั้งที่แรกเกิดของโรค คือ สมุฏฐาน และการใช้ยามารักษาโรค
  • สอนภาษาล้านนา (ตั๋วเมือง) ครูบุญชูได้ถ่ายทอดองค์ความรู้ด้านต่าง ๆ ให้แก่ผู้ที่สนใจ และเป็นอาจารย์พิเศษให้แก่สถานศึกษาและสถาบันต่าง ๆ ได้แก่ สถาบันแพทย์แผนไทย กระทรวงสาธารณสุข สถาบันราชภัฏเชียงใหม่ สถาบันราชภัฏเชียงราย สถาบันวิจัยสังคม มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ โรงเรียนหางดงรัฐราษฎร์อุปถัมภ์ โรงเรียนสอนปริยัติธรรมวัดกำแพง อำเภอหางดง มหาจุฬาลงกรณ์ราชวิทยาลัย วิทยาเขตเชียงใหม่ วิทยาลัยการแพทย์พื้นบ้าน สถาบันราชภัฏเชียงราย และกลุ่มผู้สนใจขึ้นทะเบียนสอบรับใบอนุญาตการประกอบโรคศิลป์

เกียรติคุณที่ได้รับ

  • พ.ศ. 2534 และ 2539 แพทย์ประจำตำบลดีเด่น
  • พ.ศ. 2538 ได้รับโล่เกียรติยศหมอแผนโบราณตัวอย่าง จากกระทรวงสาธารณสุข
  • พ.ศ. 2540 ได้รับเลือกเป็นผู้ทรงคุณวุฒิดีเด่นด้านแพทย์แผนไทย จากกระทรวงสาธารณสุข
  • พ.ศ. 2545 ครูภูมิปัญญาไทย รุ่นที่ 2 ด้านการแพทย์แผนไทย จากสำนักงานคณะกรรมการการศึกษาแห่งชาติ สำนักนายกรัฐมนตรี

(ที่มา: ครูภูมิปัญญาไทย รุ่นที่ ๒ ภาคเหนือ. (๒๕๔๕). สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาแห่งชาติ. กรุงเทพฯ : สกศ.)