ส่ง ความคิดเห็น ถึง โลกล้านนา
สนับสนุนโลกล้านนา

 
 

นายบุญคิด วัชรศาสตร์

ครูภูมิปัญญาไทย ด้านภาษาและวรรณกรรม

ครูบุญคิด วัชรศาสตร์ ปัจจุบันอายุ 67 ปี เกิดเมื่อวันที่ 16 พฤศจิกายน พ.ศ. 2478 ตำบลเหมืองจี้ อำเภอเมือง จังหวัดลำพูน เป็นบุตรของนายบุญทา – นางหม่อม หมอศาสตร์ สมรสกับนางสาวลำดวน (นามสกุลเดิมคือ แดงชมภู) มีบุตรหญิง 1 คน ที่อยู่ปัจจุบันคือ ตำบลศรีภูมิ อำเภอเมือง จังหวัดเชียงใหม่ 50300

ครูบุญคิด วัชรศาสตร์ เป็นผู้ทรงคุณวุฒิทางด้านภาษาและวรรณกรรมล้านนา มีผลงานเผยแพร่สู่สาธารณชนเป็นจำนวนมาก เป็นที่ยอมรับทั้งในแง่วิชาการด้านภาษาวรรณกรรม และความรอบรู้ด้านประเพณี พิธีกรรมและชาดกในพุทธศาสนาเป็นอย่างดียิ่ง เป็นผู้สืบสาน อนุรักษ์ภูมิปัญญาพื้นบ้านล้านนาไว้ไม่ให้สูญหาย

การศึกษา ชีวิต และการทำงาน

ครูบุญคิดเกิดในครอบครัวชาวนา เนื่องจากเป็นบุตรคนโตจึงต้องช่วยเลี้ยงน้องซึ่งมีหลายคน รวมทั้งช่วยทำงานบ้าน ตลอดจนงานที่ได้รับมอบหมาย เมื่อเรียนจบชั้นประถมศึกษาปีที่ 4 ในปี พ.ศ. 2493 ครูบุญคิดได้บรรพชาเป็นสามเณรที่วัดปงชัย อันเป็นวัดประจำหมู่บ้าน ในระหว่างบวชเรียนได้เรียนอักขระภาษาตัวเมืองล้านนาจนอ่านออกและเขียนได้ถูกต้องตามอักขรวิธี และได้ศึกษาทางธรรม จนสอบได้นักธรรมชั้นเอกและสอบบาลีประโยคเปรียญธรรม 4 (เปรียญโท) สนามหลวง สำนักเรียนคณะสงฆ์ จังหวัดลำพูน ในปี พ.ศ. 2500

ครูบุญคิด เป็นผู้ที่รักการเรียนรู้ทั้งทางโลกและทางธรรม นอกจากการศึกษาสายสามัญในระบบโรงเรียน และการได้รับการศึกษาอบรมทางสงฆ์แล้ว ครูบุญคิดได้เข้ารับการอบรมและได้รับวุฒิบัตรในเรื่องต่าง ๆ ที่มีความสนใจอย่างหลากหลาย ได้แก่ วุฒิบัตรการฝึกอบรมการพูดแบบการฑูตของสถาบันฝึกการพูดแบบการฑูต วุฒิบัตรการอบรมกฎหมายชาวบ้านหลักสูตรนิติศาสตร์ประยุกต์สาขากฎหมายแพ่ง-พาณิชย์ และอาญาจากสถาบันกฎหมายชาวบ้านและวุฒิบัตรการอบรมผู้บริหารโรงงานอุตสาหกรรม

จากความสามารถและความเชี่ยวชาญ ประกอบกับการเป็นผู้ที่เสียสละเพื่อสังคมทำให้ครูบุญคิดได้รับเชิญและเข้าร่วมกิจกรรมเพื่อประโยชน์ของสังคมส่วนรวมตลอดมา อาทิ เป็นวิทยากรฝึกอบรมลูกเสือชาวบ้านของชมรมวิทยากรเทศบาลนครเชียงใหม่ เป็นวิทยากรฝึกอบรมมรรคนายก (ปู่อาจารย์วัด) ในเขตจังหวัดเชียงใหม่ เป็นประธานกรรมการจัดพิมพ์ต้นฉบับพระไตรปิฎกอักษรล้านนา จำนวน 45 เล่มต่อชุดด้วยเรื่องคอมพิวเตอร์ซึ่งเป็นโครงการที่คณะสงฆ์ร่วมกับจังหวัดเชียงใหม่จัดพิมพ์ถวายวัดต่าง ๆ และห้องสมุดประชาชน เนื่องในโอกาสเฉลิมฉลองสมโภชเมืองเชียงใหม่มีอายุครบ 700 ปี และเพื่อร่วมงานพระราชพิธีมหามงคลที่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงครองราชย์เป็นปีที่ 50 เป็นบรรณาธการวารสารดอกคะยอมของมหาจุฬาลงกรณ์ราชวิทยาลัยวิทยาเขตเชียงใหม่ เป็นประธานกรรมการฝ่ายส่งเสริมขนบธรรมเนียมประเพณีสภาวัฒนธรรม จังหวัดเชียงใหม่ และเป็นกรรมการทำงานให้กับองค์กรสาธารณกุศลอื่น ๆ อีกมาก

องค์ความรู้

ครูบุญคิด มีผลงานที่สร้างสรรค์ขึ้นจากองค์ความรู้หลายด้านทั้งด้านภาษา ศาสนา และวัฒนธรรม ดังนี้

1. งานปริวรรตชาดกพื้นบ้านที่พระใช้เทศน์ในวัดจากคัมภีร์ใบลานที่เป็นอักษรล้านนาโบราณ มาเป็นอักษรไทยกลางและอักษรล้านนาประกอบกัน ซึ่งได้พิมพ์เผยแพร่ตั้งแต่ พ.ศ. 2510 – ปัจจุบัน มีจำนวนมากกว่า 100 เรื่อง และได้รับความนิยมแพร่หลายในจังหวัดภาคเหนือตอนบน อาทิ

    1. ธรรมเทศนานิยมอุทิศกุศลแก่ผู้ตาย เช่น มาลัยโผดโลก นิพพานสูตร ฯลฯ
    2. ธรรมเทศนาสำหรับอุทิศกุศลเสวยผลในภาคหน้า เช่น ธรรมสังเวชมาตาปิตุ ฯลฯ
    3. ธรรมเทศนาสำหรับทำบุญงานศิริมงคล เช่น พุทธสังคหะโลก ไชยสังคหะ ฯลฯ
    4. ธรรมเทศนาอานิสงส์ต่าง ๆ เช่น อานิสงส์ปีใหม่ อานิสงส์บวช ฯลฯ
    5. ธรรมเทศนาสำหรับถวายทานสืบชาตาปีเกิด เช่น เตมิยะ เวสสันตระรอม ฯลฯ
    6. ธรรมเทศนาสำหรับถวายสืบชาตาเดือนเกิด (เดือนเมืองเหนือ) เช่น สุทธธนู เดือนเกี๋ยง ช้างฉัททันต์ เดือนยี่ มโหสก เดือน 3 ฯลฯ
    7. ธรรมเทศนาสำหรับถวายทานสืบชาตาวันเกิด เช่น ธรรมสังคินี วันคนิตย์
    8. ธรรมเทศนาคร่าวเรื่องสั้น / ยาว เช่น หมอกมุงเมือง สามขาสามเหล้า ฯลฯ

2. ผลงานที่เกี่ยวกับวัฒนธรรม ประเพณี วิถีชิวตของคนล้านนา ทั้งที่เป็นบทความและผลงานทางวิชาการ ที่ปริวรรตจากเอกสารตัวเมืองของเก่า อาทิ

    1. ตำราเดิมพื้นเมืองอ รวบรวมพิธีกรรมต่าง ๆ เป็นคู่มือของมัคทายก เช่น พิธีเรียกขวัญต่าง ๆ
    2. นิยายเก้ากอง อธิบายถึงวันดี วันเสียที่ใช้กับวิถีชีวิตของคนล้านนา เช่น วันดีควรปลูกพืช เอาข้าวใส่ยุ้งฉาง เป็นต้น
    3. ภาษิตคำเมืองเหนือ จำนวน 1,012 ข้อภาษิต พร้อมอธิบายความหมาย
    4. บทความทางวิชาการเรื่อง เจ้าสุริยะวงษ์ ในหนังสือเจ้านายฝ่ายเหนือกับงานวัฒนธรรม
    5. ประมวลสิ่งควรรู้เกี่ยวกับศาสนาและความรู้รอบตัวทั่วไป
    6. ผัวอู้เมีย – เมียอู้ผัว ของพ่อหมานใจ อำเภอสันทราย เป็นบทสนทนาโต้ตอบกันของสามีและภรรยา เพื่อสอนเตือนใจให้อยู่ในกรอบขนบธรรมเนียมอันดีของล้านนา
    1. แบบเรียน และเอกสารประกอบการเรียนการสอนวิชาการเรียนภาษาล้านนา อาทิ
      1. แบบเรียนภาษาพื้นเมือง สำหรับเป็นคู่มือในการเรียนอักษรล้านนาแก่ภิกษุ สามเณร และศิษย์วัด
      2. แบบเรียนภาษาเมืองเหนือ ฉบับเรียนด้วยตัวเอง 65 ชั่วโมง ซึ่งปรับปรุงมาจากหนังสือแบบเรียนภาษาพื้นเมือง
      3. คนเมือง อู้คำเมือง เป็นเอกสารประกอบการสอนวิชาเรียนอักษรล้านนาพิมพ์เอกสารล้านนา – อักษรไทยกลาง มีบทสนทนาภาษาคำเมืองและรวบรวมศัพท์ภาษาพูดไว้ 8,000 กว่าคำ พร้อมคำแปล
      4. เอกสารประกอบการเรียนการสอน : ภาษาและวรรณกรรมล้านนา
      5. คู่มืออบรมศรัทธา อธิบายถึงหลักการเทศนา ปาฐกถาพร้อมยกตัวอย่างบทเทศนาต่าง ๆ

เนื้อหาการถ่ายทอดความรู้

เนื้อหาความรู้ที่ครูบุญคิดถ่ายทอดให้ลูกศิษย์ ผู้ที่สนใจ ตลอดจนสังคมโดยทั่วไป ได้แก่

  • อักษรล้านนา
  • ศัพท์ สำนวน และบทสนทนาภาษาคำเมือง
  • ภาษาคำเมืองและวรรณกรรมล้านนา
  • หลักการเทศนา ปาฐกถา บทเทศนาต่าง ๆ ประเภทชาดก
  • วัฒนธรรม ขนบธรรมเนียม ประเพณี ความรู้รอบตัวและวิถีชีวิตของคนล้านนา

ด้วยเหตุที่ครูบุญคิดสนใจในการร่วมกิจกรรมกับกลุ่มต่าง ๆ ในจังหวัดเชียงใหม่อย่างหลากหลายทำให้เกิดความรู้และผลงานต่าง ๆ จำนวนมาก โดยเฉพาะในด้านที่เกี่ยวกับภาษา วรรณกรรม และวัฒนธรรมของล้านนาท่านได้ถ่ายทอดความรู้ให้แก่ผู้ที่สนใจ โดยวิธีการต่าง ๆ ให้แพร่หลายโดยมิได้ปิดปับ ซึ่งถือได้ว่าทำหน้าที่ของครูอย่างสมบูรณ์

เกียรติคุณที่ได้รับ

  • พ.ศ. 2534 ได้รับพระราชทานของที่ระลึกจากสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี เนื่องในโอกาสบริจาคเงินสมทบสร้างอาคารเรียนมหาจุฬาลงกรณ์ราชวิทยาลัย วิทยาเขตเชียงใหม่ วัดสวนดอก
  • พ.ศ. 2536 ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ เบญจมาภรณ์มงกุฎไทย
  • พ.ศ. 2537 ได้รับพระราชทานเข็มเชิดชูเกียรติและโล่รางวัลผู้อนุรักษ์มรดกไทยดีเด่นด้านภาษาและวรรณกรรม จากสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี
  • พ.ศ. 2540 ได้รับเกียรติบัตรและปีกพลร่มสัมพันธ์กิตติมศักดิ์ กองพลรบที่ 2
  • พ.ศ. 2540 ได้รับพระราชทานของที่ระลึกในฐานะประธานกรรมการจัดพิมพ์ต้นฉบับพระไตรปิฎกอักษรล้านนา ภาษาล้านนาจากสมเด็จพระบรมโอรสาธิราชฯ สยามมกุฎราชกุมาร
  • พ.ศ. 2542 ได้รับปริญญาศิลปศาสตร์มหาบัณฑิตกิตติมศักดิ์ จากสถาบันราชภัฏเชียงใหม่
  • พ.ศ. 2545 ได้รับการยกย่องเป็นครูภูมิปัญญาไทย รุ่นที่ 2 ด้านภาษาและวรรณกรรม จากสำนักงานคณะกรรมการการศึกษาแห่งชาติ สำนักนายกรัฐมนตรี

(ที่มา: ครูภูมิปัญญาไทย รุ่นที่ ๒ ภาคเหนือ. (๒๕๔๕). สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาแห่งชาติ. กรุงเทพฯ : สกศ.)