" เมฆ " หรือ กำแพงเมือง ในล้านนา เมืองเก่ารุ่นราวคราวเดียวกันมีหลายเมือง เช่น เชียงใหม่ ลำปาง แพร่ น่าน และอีกหลายเมือง ในแคว้นล้านนา แต่ละเมืองต่างก็มีกำแพงเมือง ที่เรียกตามภาษาพื้นบ้านว่า เมฆ ล้อมรอบเพื่อป้องกันศัตรูจากภายนอก ขณะนี้กำแพงเมืองหลายๆ เมืองในภาคเหนือ เช่นที่เชียงใหม่ ลำปาง และแพร่ นั้นได้เกือบสูญสลาย ถูกชาวบ้านร้านตลาดฮุปเอาไปเป็นกรรมสิทธิ์ส่วนตัวจนเกือบจะหมดสิ้นไปอย่างน่าเสียดาย ที่ยังเหลือเป็นรูปธรรมอยู่ในขณะนี้ก็เห็นจะมีที่ เชียงใหม่ (บางส่วน) ลำปาง (เหลือเป็นส่วนน้อย) เมืองแพร่ เมืองน่าน(เหลือเป็นบางส่วน)
กำแพงเมือง หรือ เมฆ ของเมืองแพร่ นั้นส่วนมากจะเป็นกำแพงดินโดยที่นอกกำแพงเมืองนั้นจะมี คือ (คูเมือง)ขนาดลึกล้อมรอบอยู่ชั้นหนึ่ง กำแพงเมือง ซึ่งเป็นกำแพงดินของเมืองแพร่นั้น บางแห่งทางเทศบาลเมืองแพร่ ก็ได้อนุรักษ์ โดยการจัดหาต้นไม้ ไม้ดอกไม้ประดับมาปลูกเป็นที่สดชื่นรื่นร่ม แต่บางแห่งเช่นด้านตะวันตกได้ปล่อยให้ชาวบ้านบุกรุกเข้าไปปลูกบ้านปลูกช่องอยู่อย่างประปรายหลายแห่งได้ทำลายกำแพงลงเป็นที่อยู่อย่างถาวรไปแล้วก็มี
ส่วนที่เชียงใหม่ ก็เห็นจะมีแนวกำแพงเมืองเดิม คูเมือง และป้อมกำแพงเมืองทั้งสี่มุมเมือง เรียกว่า แจ่ง ที่ได้อนุรักษ์ไว้ ส่วนที่ลำปางนั้นแทบจะไม่เหลือร่องรอยเลย มีเพียงบางส่วนเท่านั้น นอกนั้นได้ถูกบุกรุกทำลายปลูกบ้านเรือนที่อยู่อาศัยทับเป็นส่วนมาก ที่เหลือซากอยู่ก็มี ประตูป่อง คูเมืองที่เป็นร่องลึกก็ได้ถถูกปลูกบ้านทับไปเสียแล้ว แนวคูเมืองที่ถูกปลูกบ้านพักอาศัยกัน ก็เรียกว่า บ้านสันคือ เป็นแนวยาวตั้งแต่วันประตูป่องจนถึงวัดประตูต้นผึ้ง ของเมืองน่านนั้นก็ได้รับการอนุรักษ์ไว้บางส่วนที่ยังเหลือสภาพดีอยู่
น่าเสียดายจริงๆ กำแพงเมืองเก่าของโบราณ ซึ่งน่าจะเก็บอนุรักษ์ไว้ ทำไมมาปล่อยปละละเลยถึงเพียงนี้ก็ไม่รู้ แต่ถึงอย่างไร ผมว่ายังไม่สายเกินแก้ เพราะมีการบุกรุกแต่บางส่วนถ้าทางการผู้มีหน้าที่เกี่ยวข้องจะได้จัดการไล่ รื้อ ถอน ออกไปเสียก็คงไม่อยาก (หากจะคิดทำ คิดอนุรักษ์กันจริงๆ) กำแพงเมืองเก่านี้แหละครับที่จะบอกความเป็นเมืองได้ดียิ่ง....