lannaworld.com
ประเพณีแรกนา
พิธีแรกนาของชาวล้านนานั้นมีความหมายอย่างเดียวกับพิธีแรกนาของภาคกลาง
คือการเริ่มลงมือ ไถนาครั้งแรก เพื่อให้เป็นสิริมงคลอันจะยังผลให้เกิดความอุดมสมบูรณ์แก่ข้าวกล้าในนาโดยปราศจากสิ่งร้ายใด
มารบกวน การแรกนา จะเริ่มหลังจากต้นกล้าที่หว่านมีอายุใกล้จะครบ ๑ เดือน แล้วก็จะหาวันหรือฤกษ์ยามที่ดีในการแรกนา
วันเสาร์นั้นท่านห้ามปลูกนาหว่านกล้าถือว่าเป็นวันไม่ดีสัตว์ต่าง ๆ จักเบียดเบียน
แล้วเตรียมอุปกรณ์ต่างๆ นับตั้งแต่วัวหรือควายพร้อมกับเครื่องไถนาครบชุด รวมทั้งคราด
จอบ เสียม มีดและขวานที่ใช้ในการทำนา โดยเฉพาะชุดสะตวงหรือกระบะกาบกล้วยซึ่งใช้สังเวยแก่ท้าวจตุโลกบาลทั้ง
๔ และแม่โกสก(แม่โพสพ) และแท่นวางเครื่องสังเวยแก่ท้าวจตุโลกบาลทั้ง ๔ รวมทั้งพระอินทร์
และแม่ธรณีเจ้าที่ ซึ่งในกระบะนั้นจะบรรจุด้วย ดอกไม้ ธูปเทียน ข้าวตอกกล้วย ข้าวสุก
หมาก พลู อาหาร หมาก เมี่ยง บุหรี่ เป็นต้น
นำไปจัดวางไว้บนแท่นสำหรับบูชาแม่ โกสกและแท่นท้าวทั้ง
๔ ซึ่งบางแห่งจะมีตาแหลวหรือเฉลว มีไม้ว้องหรือโซ่ตอกไม้ไผ่พาดเหมือนผ้าคล้องไหล่
ส่วนปลายของไม้ว้องนี้จะทอดลงมาข้างละประมาณ ๒ วา และมีปลาทำด้วยไม้ห้อยไว้ข้างละหนึ่งตัว
มีกรวย ข้าวตอกดอกไม้อันหนึ่งมัดติดกับไม้ไผ่นี้แล้วให้ปักไว้ติดกับรั้วราชวัตรตรงกึ่งกลางด้านตะวันออก
มีเอื้อง หมายนาหรือดอกพุดนามัดกับกิ่งพุทรา งานพิธีนี้ต้องมีผู้ไปช่วยงานหลายคนโดยเฉพาะหากมีทั้งการแรกนาและหว่านกล้าพร้อมกันก็จะใช้คนมากถึง
๕-๗ คน ตำแหน่งในการทำพิธีนี้อาจทำที่มุมใดมุมหนึ่งของผืนนา แต่จุดที่ดีที่สุดคือ
ไร่ปากท้าง หรือกระทงนาแรกที่รับน้ำจากลำเหมืองเข้านา
เมื่อทำพิธีกล่าวคำสังเวยเสร็จแล้ว ก็จะทำพิธีไถนา
โดยจะถือทิศตามการหันหัวของพญานาค โดยกำหนดว่า เดือน ๑๒-๑-๒ นาคเอาหัวไปวันออกเอาหางไปวันตก
เดือน ๓-๔-๕ นาคเอาหัวไปใต้เอาหางไปเหนือ เดือน ๖-๗-๘ นาคเอาหัวไปวันตกเอาหางไปวันออก
เดือน ๙-๑๐-๑๑ นาคเอาหัวไปเหนือเอาหางไปใต้ นาคหันหัวไปทางทิศใดก็จะไถในทิศจากทางหัวไปทางหางนาค
หากไถย้อนเกล็ดนาคแล้วจะไม่เป็นมงคล ผู้ไถนาจะไถผ่าริ้ว(อ่าน"ผ่าฮิ้ว")เลียบขอบคันนาไปจนสุดแดนแล้วไถวกกลับมา
เป็นอันเสร็จจากการไถแรก หากแรกนาแบบไม่มีการหว่านกล้าด้วยก็จะไถผ่าริ้ว กลับมาแล้วก็จะปลงควายออกจากเครื่องไถและปล่อยให้ไปกินหญ้า
ส่วนเจ้าของก็จะเตรียมกล้าที่สูงพอได้ที่แล้วนำมาปลูกเอาฤกษ์ก่อนจำนวน ๙ กอ หรือเรียกว่าข้าว"เก้าต้นพี่น้อง"
มาปลูกในบริเวณที่ทำพิธีเสร็จพิธีอาจมีการเลี้ยงอาหารกลางวันกันด้วย
